Kelderrenovatie: een vochtige kelder renoveren tot bruikbare ruimte

Begin bij de bestemming

Bij elke kelderrenovatie moet je volgens Buildwise eerst de bestemming van de ruimte afbakenen, zoals opslagruimte, wasplaats, speelzaal of woonruimte, omdat die mee bepaalt hoe ver de werken moeten gaan. De interventiegraad en de kosten hangen sterk af van het eindgebruik en het gewenste comfort.

• Stookplaats of wasplaats. Daarvoor zijn volgens Buildwise gewoonlijk maar beperkte aanpassingen nodig.
• Tussenniveau. Buildwise noemt de opslag van vochtgevoelige spullen zoals boeken, of een ruimte zonder grote vochtproductie die je af en toe gebruikt, zoals een bureau of speelzaal.
• Woonruimte. Hiervoor zijn de zwaarste ingrepen nodig. Buildwise waarschuwt dat je dan een groter budget nodig hebt, hogere kosten voor verwarming, ventilatie en verlichting krijgt, en dat het comfort doorgaans minder goed is dan in een ruimte die van bij het ontwerp als woonruimte bedoeld was.

Volgens het Steunpunt Duurzaam Bouwen hou je een bestaande kelder het liefst buiten het beschermd volume. Dan hoef je de kelder niet te isoleren en gebruik je hem als bergruimte die geen perfect afgewerkte muren en vloeren nodig heeft. In zo'n kelder raadt het Steunpunt af vochtgevoelige materialen zoals papier en textiel op te slaan, omdat de kans groot is dat ze gaan schimmelen.

Eerst een diagnose

Buildwise raadt aan te starten met een plaatsbeschrijving: de zichtbare schade zoals vocht, uitbloeiingen en schimmel, de aangetaste muren, de bestaande openingen en de toekomstige bestemming. Is de schade aanzienlijk of wordt de kelder een woonruimte, dan zijn bijkomende metingen aangewezen. Buildwise maakt daarbij een onderscheid tussen:

• Waterinfiltratie. Daar zie je min of meer duidelijke sporen op de muren en de vloer.
• Grondvocht. Geen druipsporen, maar donkere zones, eventueel schimmel, uitbloeiingen in droge periodes of aangetast metselwerk.

Ook het grondwaterpeil telt. Ligt het grondwater, zelfs tijdelijk, boven het niveau van de keldervloer, dan is volgens Buildwise in een oudere gemetselde kelder zelfs een omvorming tot opslagruimte zeer moeilijk, en zal een inwendige bekuiping eerder beperkt doeltreffend zijn. Lees ook grondwater in de kelder.

Vocht aanpakken voor je afwerkt

Wil je de buitenmuren van een bestaande kelder waterdicht maken, dan is de enige goede manier volgens het Steunpunt via de buitenzijde. Dat is ingrijpend en duur, omdat je de grond langs de muren volledig moet afgraven, en je begint er best niet aan zonder architect of stabiliteitsingenieur. Ook voor werken langs de binnenkant raadt het Steunpunt aan er niet op je eentje aan te beginnen, omdat ondoordachte werken tot vochtproblemen op de hogere verdiepingen kunnen leiden.

Buildwise beschrijft voor oud metselwerk in contact met de grond deze ingrepen langs de binnenzijde, naast een vochtmembraan onder de nieuwe dekvloer:

• een waterdichte bepleistering over alle betrokken omtrekmuren, op een ondergrond in goede staat;
• noppenfolie die mechanisch op de muren bevestigd wordt, met een gewone binnenpleister als afwerking;
• een injectie van een hydrofobe oplossing in de massa van de muren, al verkiest men volgens Buildwise meestal een waterdichte bepleistering;
• een saneerpleister, die vocht niet tegenhoudt maar het verdampingsfront in de pleister legt, volgens Buildwise niet afgewerkt mag worden, afgeraden is bij hygroscopische zouten en per definitie beperkt is in de tijd.

Omdat de meeste van die systemen een min of meer dampdichte afwerking vragen, kan het vocht in de muren toenemen. Buildwise raadt daarom aan de werken in de kelder aan te vullen met een behandeling van de omtrekmuren tegen opstijgend vocht. Een gipspleister mag volgens Buildwise enkel bij een relatieve vochtigheid tussen 30 en 60 procent, en een voorzetwand van gipskartonplaten raadt Buildwise af bij zouten in de muren. Meer in kelderdichting en kelderbekuiping.

Ventileren hoort erbij

Een gerenoveerde kelder wordt meestal intensiever gebruikt, wat volgens Buildwise gewoonlijk samengaat met een grotere vochtproductie van 2 tot 10 kg per dag. Ventilatie is nodig, ook als de kelder een berging blijft: zonder ventilatie kan de vochtigheid zo hoog worden dat er schimmel en condensatie ontstaan in de kelder of vochtproblemen in de aangrenzende ruimtes.

Voor een kelder als opslagruimte noemt Buildwise, op basis van de ventilatienorm NBN D 50-001, natuurlijke ventilatie met openingen aan beide zijden, een mechanische afvoer van minstens 25 m³/h met verse luchttoevoer bij de vloer, of mechanische toe- en afvoer. Het Steunpunt raadt voor een kelder buiten het beschermd volume minstens twee openingen per ruimte aan, elk met een diameter van minstens 160 mm, bij voorkeur overhoeks in tegenoverliggende wanden. Ventileer in de zomer niet overmatig, schrijft Buildwise, want warme, vochtige buitenlucht kan condenseren op de koude kelderwanden. Meer in kelder ventileren.

Isoleren en verwarmen

Verwarmen verbetert het binnenklimaat volgens Buildwise sterk, maar overweeg je dat enkel als de kelder deel uitmaakt van het beschermd volume en als leefruimte gebruikt wordt. Dan moet je ook de kelderwanden isoleren.

Langs buiten isoleren is volgens Buildwise altijd te verkiezen, maar bij kelders moeilijk, behalve als je toch afgraaft om een vochtmembraan tegen de muren te plaatsen. Meestal wordt het binnenisolatie, en die houdt volgens Buildwise altijd risico's in, zelfs bij een perfecte uitvoering:

• condensatie achter de isolatie, als warme, vochtige lucht tussen isolatie en muur kan komen. Zorg daarom voor een ononderbroken damp- en luchtscherm aan de warme zijde;
• koudebruggen bij elke onderbreking van de isolatie;
• minder plaats, vooral in de hoogte.

Buildwise raadt ten stelligste af materialen te gebruiken die gevoelig zijn voor biologische aantasting, ook voor het latwerk. Wordt de kelder een technische ruimte of berging, dan kan je je volgens Buildwise gewoonlijk beperken tot isolatie onder het plafond, voor meer comfort in de ruimte erboven.

Een ontvochtiger na de werken

Een tijdelijke ontvochtiger kan je volgens Buildwise overwegen tijdens de droogfase na een behandeling tegen opstijgend vocht of infiltratie. Heb je er permanent een nodig, dan kan je er volgens Buildwise van uitgaan dat er een fundamenteel probleem is met het gebouw of met het gebruik van de ruimte, dat voorrang krijgt. Een ontvochtiger neemt niets weg van de noodzaak om te ventileren. Lees ook een bouwdroger in de kelder.

Andere aandachtspunten

Buildwise noemt nog andere beperkingen van kelders: de beperkte hoogte, de toegang en evacuatie (vaak maar één smalle trap), geluids- en warmte-isolatie, afvoerleidingen, daglicht en de veiligheid rond de meters. Wordt de kelder een woonruimte, zeker als je ze wil verhuren, dan moet je rekening houden met de wetgeving en reglementering op federaal, gewestelijk of gemeentelijk niveau. Het is volgens Buildwise ook aanbevolen de conformiteit van de elektrische en andere installaties na te gaan.

Bronnen

Deze pagina steunt op de volgende openbare bronnen. De cijfers en uitspraken hierboven komen uit deze publicaties.

• Buildwise (WTCB), Renovatie van kelders, WTCB-Dossiers 2009/2.18 (2010)
• Technische infofiche Vocht in (kruip)kelders (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• Buildwise, Waarom treedt er soms oppervlaktecondensatie op in een kelder?