Waterkering in een muur: tegen opstijgend vocht en in de spouw

Het woord waterkering gebruikt men in de bouw voor twee verschillende dingen. Onderaan een muur is het een vochtscherm dat grondvocht tegenhoudt, zodat het niet in de muur opstijgt. In een spouwmuur zijn het waterkerende lagen die regenwater dat in de spouw naar beneden loopt, naar buiten leiden. Deze pagina behandelt allebei, want bij vocht onderaan een buitenmuur kan de ene of de andere een rol spelen.

Waterkering onderaan de muur: tegen opstijgend vocht

Metselwerk uit baksteen of natuursteen is capillair: het bevat fijne poriën waardoor water naar boven kan trekken. Zonder vochtscherm aan de muurvoet kan zo'n muur grondvocht opzuigen. Gebouwen van vóór 1945, volgens Buildwise meer dan een derde van de gebouwen in België, hebben doorgaans geen spouwmuur en geen vochtscherm aan de muurvoet, en worden daarom het meest getroffen.

Een donkere, doorlopende vlek die vanaf de grond tot 1 à 1,5 meter hoog over de muur loopt en naar boven toe lichter wordt, wijst volgens Buildwise vaak op opstijgend vocht. Maar de oorzaken van vocht kunnen heel divers zijn, van opspattend water en een kapotte dakgoot tot een koudebrug. Daarom begint elke aanpak met een goede diagnose. Meer daarover lees je in opstijgend vocht.

Twee manieren om een nieuwe waterkering te plaatsen

Buildwise noemt twee mogelijkheden: een mechanische barrière zoals een waterkerend membraan, of, de meest gebruikelijke methode, vochtwerende producten in de muur injecteren.

• Injecteren. Op een horizontale lijn worden om de 10 tot 12 centimeter gaten geboord, bij voorkeur in de mortel en niet in de baksteen, tot op ongeveer 5 centimeter van de andere kant van de muur. Daarin wordt een vochtwerend product geïnjecteerd, zodat er een fysicochemische barrière ontstaat. Buildwise raadt een product met goede referenties aan, zoals een technische goedkeuring van de BUtgb. Meer in muurinjecties tegen opstijgend vocht.
• Onderkappen. De muur wordt stap voor stap uitgeslepen, uitgekapt of uitgezaagd om er een nieuwe waterkering in te brengen. Volgens Bouwadviseur is dat arbeidsintensief en niet zonder risico, omdat er een gleuf in de muur komt en de woning tijdens de werken ondersteund moet worden. Die prijsgids raadt aan een architect de stabiliteit te laten controleren, want oudere muren kunnen inzakken. Lees ook injecteren of onderkappen.

Op welke hoogte komt de waterkering?

Volgens Buildwise injecteer je net boven het niveau van de grond buiten die tegen de muur ligt.

• Ligt de grond buiten even hoog als de vloer binnen, dan wordt ter hoogte van de plint geïnjecteerd. De binnenbepleistering moet dan tot onder het injectieniveau afgekapt worden, anders kan het vocht via de pleister rond het vochtscherm heen.
• Ligt de grond buiten hoger dan de vloer binnen, dan komt de injectie boven het grondniveau buiten. Tussen dat niveau en de vloer binnen zijn bijkomende maatregelen nodig tegen vocht dat zijdelings binnendringt.

Na het plaatsen: geduld en zouten

Een nieuwe waterkering stopt de aanvoer van grondvocht, maar het vocht dat al in de muur zit, moet er nog uit. Buildwise schrijft dat het resultaat van een injectie drie tot zes maanden of zelfs langer op zich kan laten wachten, en dat de muren volledig droog moeten zijn voor je ze afwerkt, zodat het vocht niet ingesloten raakt. Ook Bouwadviseur zegt dat je na het onderkappen enkele maanden moet wachten.

Opstijgend vocht gaat bovendien vaak gepaard met hygroscopische zouten, vooral in oud metselwerk. Die kunnen komen van nitraten uit de grond of van verontreiniging door een vroeger gebruik van het gebouw, bijvoorbeeld als stal. Die zouten nemen vocht uit de lucht op en geven vochtvlekken, ook als het opstijgend vocht goed behandeld is. Buildwise noemt hun aanwezigheid quasi onherstelbaar: ze kan ten onrechte de indruk geven dat de behandeling niet gewerkt heeft. Je kan ze opsporen met indicatiestrookjes. Lees ook zoutuitslag en salpeter op de muur.

Waterkering in een spouwmuur

In een spouwmuur loopt overtollig regenwater langs de binnenkant van het buitenste muurblad naar beneden. Om te voorkomen dat dat water zich onderaan de spouwmuur en boven onderbrekingen in de spouw, zoals ter hoogte van de ramen, opstapelt en naar binnen loopt, komt er boven elke onderbreking, en altijd boven het grondniveau buiten, een waterkering. Zo beschrijft de technische infofiche over nieuwe spouwmuren van het Steunpunt Duurzaam Bouwen het.

• De waterkering loopt in de spouw schuin naar buiten af en is ingewerkt in het gevelmetselwerk.
• Net boven de waterkering zitten open stootvoegen: verticale voegen die open blijven, zodat het water naar buiten kan. Je hebt er minstens één per lopende meter nodig, zowel bij gedeeltelijke als bij volledige spouwvulling.

Veel voorkomende fouten volgens de infofiche:

• de waterkering steekt niet ver genoeg uit;
• de waterkering is in de spouw niet omhooggeplooid;
• de open stootvoegen zijn niet tot op de waterkering opengemaakt;
• de open stootvoegen zijn onderaan dichtgemaakt doordat de buitenverharding te hoog ligt;
• er zijn te weinig open stootvoegen.

Zulke fouten kunnen vochtproblemen veroorzaken, en volgens de infofiche zijn de gevolgen groter bij gevels op het zuidwesten, de regenzijde. Zie je vocht aan de binnenkant van een spouwmuur, lees dan ook doorslaand vocht in een spouwmuur.

Wat kost een waterkering tegen opstijgend vocht?

Een uitgebreider overzicht vind je in kostprijs muren injecteren en kostprijs muren onderkappen.

Bronnen

Deze pagina steunt op de volgende openbare bronnen. De cijfers, uitspraken en prijzen hierboven komen uit deze publicaties.

• Buildwise (WTCB), Digest 13: Injectie van metselwerk tegen opstijgend vocht (2016)
• Buildwise, Op welk niveau moet men het product tegen opstijgend grondvocht injecteren?
• Technische infofiche Nieuwe spouwmuren (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2022)
• Homedeal, Kosten muren injecteren
• Bouwadviseur, Muren injecteren
• Bouwadviseur, Muren onderkappen