Schimmel in de kelder: oorzaak, verwijderen en voorkomen

Een kelder is koel en staat in contact met de grond, en dat maakt hem gevoelig voor schimmel. Schimmel wegwassen is één ding, maar zolang het vocht blijft, komt hij terug. Op deze pagina lees je waarom kelders schimmelen, hoe je schimmel veilig verwijdert en hoe je herhaling voorkomt, met informatie van het Steunpunt Duurzaam Bouwen, Buildwise, het Departement Zorg en de GGD.

Waarom een kelder schimmelt

• Vocht uit de grond. De vloer en muren van een kelder staan voortdurend in contact met de vochtige bodem, schrijft het Steunpunt Duurzaam Bouwen. Veel oude kelders zijn niet waterdicht en hun muren en vloeren kunnen veel vocht doorlaten. De luchtvochtigheid in zulke kelders kan oplopen tot 100 procent.
• Te weinig ventilatie. Zonder ventilatie krijg je volgens de infofiche een permanent hoog vochtgehalte, met condensatie, vaak op de vloer, schimmelvorming en houtrot als gevolg.
• Zomercondensatie. In de zomer is de buitenlucht meestal warmer dan de lucht in de kelder. Komt die lucht binnen, dan condenseert het vocht op de koudste oppervlakken. Het Steunpunt noemt dat zomercondensatie, die schimmelvorming kan veroorzaken.

Ook recentere kelders die aanvankelijk waterdicht gemaakt werden, kunnen volgens het Steunpunt vochtproblemen krijgen, vaak door scheurtjes bij leidingdoorvoeren of bij de aansluiting tussen vloer en wand.

Witte vlekken: schimmel of zout?

Niet alles wat wit op een keldermuur verschijnt, is schimmel. De witte uitslag op veel kelderwanden is volgens het Steunpunt Duurzaam Bouwen geen schimmel maar gekristalliseerd zout uit de grond. Ook de GGD noemt zoutuitslag, witte kristallen of poeder op de muur, als iets wat je soms ziet bij optrekkend of doorslaand vocht, samen met afbladderende verf of loskomend stucwerk. Buildwise beschrijft in zijn dossier over kelders uitbloeiingen van zouten op en vlak onder het oppervlak van het metselwerk. Meer daarover lees je in zoutuitslag en salpeter op de muur.

Is schimmel in de kelder ongezond?

Het Departement Zorg noemt vocht en schimmel ongezond. Irritatie van de slijmvliezen van de ogen en de luchtwegen en allergische reacties zijn volgens het Departement de gezondheidsproblemen die het vaakst met schimmel in verband worden gebracht. Het risico hangt af van je gevoeligheid, van hoe vaak je in de aangetaste ruimte komt en van hoe groot het aangetaste oppervlak is. Meer in schimmels in huis en je gezondheid.

Schimmel veilig verwijderen

Het Departement Zorg beschrijft in de folder Weg met schimmel deze aanpak:

• Zet de ramen wijd open en hou de binnendeuren dicht, zodat er geen schimmeldeeltjes naar andere ruimtes gaan.
• Haal bij grotere schimmelproblemen eerst de spullen zonder schimmel uit de ruimte.
• Draag handschoenen en een mondmasker, en bij grotere problemen ook beschermende kledij die je nadien kan weggooien.
• Was schimmel op een glad oppervlak weg met allesreiniger in water. Op gepleisterde of geverfde muren gebruik je ook allesreiniger. Zit de schimmel diep in het pleisterwerk, verwijder dan best het pleisterwerk.
• Vermijd javel: volgens het Departement Zorg is het ongezond, slecht voor het milieu en gevaarlijk als je het met andere producten mengt.

Verwijder de schimmel niet zelf als je ademhalingsklachten hebt of allergisch bent voor schimmel. Ook zwangere vrouwen en kinderen verwijderen volgens het Departement Zorg beter geen schimmel. Krijg je de schimmel zelf niet weg, schakel dan professionele hulp in. Homedeal raadt een specialist aan bij meer dan 1 m², bij schimmel diep in muren of plafonds, bij zwarte schimmel en bij schimmel in poreuze materialen. Wat dat kost, lees je in schimmel laten verwijderen: kostprijs.

Herhaling voorkomen: pak de bron aan

Het Departement Zorg is duidelijk: pak altijd de bron van het vocht aan, anders blijft de schimmel terugkomen. Voor een kelder betekent dat:

• Zoek eerst de oorzaak. Scheurtjes of een slecht uitgevoerde leidingdoorvoer kan je volgens het Steunpunt vrij eenvoudig en plaatselijk oplossen. Een niet-waterdichte constructie aanpakken is veel ingrijpender, en soms zelfs niet aangewezen of mogelijk. Lees vochtige kelder: oorzaak en aanpak en kelder waterdicht maken.
• Verlucht de kelder. Een kelder buiten het beschermd volume ventileer je volgens het Steunpunt afzonderlijk van de woning, rechtstreeks met buitenlucht. Hoe je dat doet, lees je in kelder ventileren.
• Beperk zomercondensatie. Buildwise noemt isolatie die de oppervlaktetemperatuur van wanden en vloer verhoogt, een luchtontvochtiger, en de kelder in de zomer niet overmatig ventileren. Een kelder moet je meestal van binnenuit isoleren, en dat houdt volgens Buildwise altijd risico's in, ook als het werk goed uitgevoerd is, zoals condensatie achter de isolatie, die tot schimmel kan leiden. Een luchtontvochtiger neemt volgens Buildwise niets weg van de noodzaak om de kelder te ventileren.

Bronnen

Deze pagina steunt op de volgende openbare bronnen. De cijfers en uitspraken hierboven komen uit deze publicaties.

• Technische infofiche Vocht in (kruip)kelders (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• Buildwise, Waarom treedt er soms oppervlaktecondensatie op in een kelder?
• Buildwise (WTCB), Renovatie van kelders, WTCB-Dossiers 2009/2.18
• Departement Zorg, Vocht en schimmel
• Departement Zorg, Weg met schimmel (folder, 2024)
• GGD Leefomgeving (Nederland), Schimmels weghalen en voorkomen
• Homedeal, Wat kost schimmel verwijderen?