Vochtige kelder: oorzaak herkennen en de kelder droger krijgen

Een kelder is bijna nooit kurkdroog. De muren en de vloer staan voortdurend in contact met de vochtige bodem, en dat vocht komt volgens de technische infofiche over vocht in kelders zowel uit de ondergrond, afhankelijk van de grondwaterstand, als uit regenwater dat in de bodem trekt. In oude kelders kan de luchtvochtigheid oplopen tot 100%.

Dat betekent niet dat je er niets aan kan doen. Wie weet welk soort vocht er speelt, kan gericht ingrijpen. Op deze pagina lees je hoe je de oorzaak herkent en wat je zelf kan doen voor je aan grote werken denkt.

Een kelder is van nature een vochtige ruimte

Buildwise, het vroegere WTCB, beschrijft kelders als bufferruimten: ze schermen de woning af van het grondvocht. In een gewone kelder ligt de temperatuur volgens Buildwise rond 10 tot 15°C en de relatieve vochtigheid boven 70%. Veel oude kelders zijn ook nooit waterdicht gebouwd. Hun muren zijn vaak in vol metselwerk opgetrokken en de vloer bestaat in het beste geval uit een dunne plaat mager beton, een laag bakstenen of soms aangestampte aarde (infofiche).

Opvallend: bij kelderproblemen denken mensen meteen aan water dat binnenloopt. Volgens Buildwise is dat in de praktijk gelukkig niet het meest voorkomende probleem.

Vier veelvoorkomende oorzaken

1. Water dat binnendringt. Herkenbaar aan min of meer duidelijke watersporen op muren en vloer (Buildwise). In betonnen kelders gaat het vaak om scheurtjes bij leidingdoorvoeren of bij de aansluiting tussen vloer en wand (infofiche). Lees meer in grondwater in de kelder en kelder onder water.

2. Grondvocht in de muren. Zonder druipsporen, maar met donkere zones, uitbloeiingen in droge periodes en soms schimmel bij een hoge vochtigheid (Buildwise). Oude kelders staan vaak op funderingen die vocht opzuigen, zonder membraan tegen opstijgend vocht. Zie opstijgend vocht in de kelder.

3. Condensatie in de zomer. Warme, vochtige buitenlucht die langs de koudere kelderwanden strijkt, kan daar condenseren. Volgens Buildwise is een beperkte, tijdelijke bevochtiging van wanden en vloer op zich niet abnormaal en geen noemenswaardig probleem als de kelder enkel als berging of garage dient. Lees ook condens in de kelder of kruipruimte voorkomen.

4. Zouten. De grond bevat altijd zouten. Vocht uit de grond brengt ze naar de muur, en als de muur opdroogt, kristalliseren ze. De witte uitslag op veel kelderwanden is volgens de infofiche dus geen schimmel maar gekristalliseerd zout. Buildwise voegt eraan toe dat sommige zouten vocht aantrekken en, afhankelijk van hun concentratie, een muur bijna niet laten drogen. Meer daarover in zoutuitslag op de muur.

Wat je zelf kan doen

Gebruik je de kelder als berging, dan raadt de infofiche aan hem te blijven beschouwen als een vochtige ruimte en daar rekening mee te houden:

• Ventileer. Zonder ventilatie krijg je een blijvend hoog vochtgehalte, met condensatie, schimmel en houtrot als gevolg, en mogelijk ook vochtproblemen op de verdieping erboven. Hoe je dat goed doet, lees je in een vochtige kelder ventileren.
• Bewaar geen vochtgevoelige spullen zoals papier en textiel in de kelder. De kans is groot dat ze gaan schimmelen, en ook hout kan rotten.
• Zet spullen niet tegen de muren maar in het midden van de ruimte, op pootjes of op kunststof paletten.
• Schilder de muren en de vloer niet. Het vocht duwt de verf weg. Ook een cementering of waterdichte coating is volgens de infofiche geen goed idee, omdat die de uitdroging van de muren vermindert.
• Laat dichtgemaakte kelderopeningen weer openmaken. Bestaande kelderopeningen afsluiten is volgens de infofiche geen goed idee.

Helpt een luchtontvochtiger?

Volgens Buildwise wordt een ontvochtiger vaak geplaatst nadat de oorzaken van het vocht zijn aangepakt, of tijdelijk, bijvoorbeeld tijdens de droogfase na een behandeling tegen opstijgend vocht of infiltratie. Een ontvochtiger vervangt de ventilatie niet. Heb je er permanent een nodig, dan wijst dat volgens Buildwise op een fundamenteel probleem met het gebouw of met het gebruik van de ruimte, dat eerst moet worden aangepakt.

Er zijn twee soorten. Toestellen met zouten, meestal calciumchloride, zijn goedkoop en geluidloos, maar enkel geschikt voor kleine ruimten en een kleine hoeveelheid vocht. Elektrische ontvochtigers presteren beter, maar zijn duurder, verbruiken redelijk veel energie en kunnen hinderlijk lawaai maken, vooral 's nachts (Buildwise). Meer daarover in de gids over een bouwdroger in de kelder.

Wanneer is een structurele aanpak nodig?

Loopt er water binnen, zoek dan volgens de infofiche eerst de oorzaak: scheurtjes of een slecht uitgevoerde leidingdoorvoer kan je nog vrij eenvoudig en plaatselijk oplossen, een niet-waterdichte constructie aanpakken is veel ingrijpender. Wil je de kelder anders gaan gebruiken, dan hangt de ingreep volgens Buildwise af van de bestemming: voor een stookplaats of wasplaats volstaan meestal beperkte aanpassingen, terwijl een ombouw tot woonruimte de zwaarste werken vraagt.

De mogelijke technieken, van kelderdichting langs buiten tot een bekuiping of drainage langs binnen, staan in de gids kelder waterdicht maken. Zie je schimmel in de kelder, lees dan ook schimmel in de kelder en kelderzwam bestrijden.

Bronnen

Deze gids steunt op de volgende openbare bronnen. Elke concrete aanbeveling hierboven komt uit een van deze publicaties.

• Buildwise (WTCB), Renovatie van kelders, WTCB-Dossiers 2009/2.18
• Buildwise, Waarom treedt er soms oppervlaktecondensatie op in een kelder?
• Technische infofiche Vocht in (kruip)kelders (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)