Kelder waterdicht maken: oorzaak, binnen of buiten en welke techniek

Vocht in een kelder is volgens Buildwise, het vroegere WTCB, alomtegenwoordig. Kelders staan voortdurend in contact met de vochtige grond, en veel oude kelders zijn niet waterdicht. Wie een kelder waterdicht wil maken, moet daarom eerst twee vragen beantwoorden: waar komt het vocht vandaan, en waarvoor wil je de kelder gebruiken?

Deze gids volgt die volgorde. Je leest hoe je de oorzaak herkent, waarom het grondwaterniveau zo belangrijk is, wat het verschil is tussen kelderdichting langs buiten en langs binnen, welke technieken er zijn en wanneer je er een vakman bij haalt.

Waar komt het vocht in je kelder vandaan?

Buildwise somt in zijn dossier over de renovatie van kelders deze bronnen van keldervocht op:

• plaatselijke infiltraties van water;
• opstijgend grondvocht;
• zouten in de muren die vocht uit de lucht aantrekken;
• een hoge relatieve luchtvochtigheid;
• condensatie tijdens warme en vochtige periodes.

Die problemen worden vaak erger door te weinig ventilatie, bijvoorbeeld als kelderramen en openingen werden dichtgemaakt. Ook betonnen kelders die oorspronkelijk waterdicht waren, kunnen lekken. Volgens de technische infofiche over vocht in kelders gaat het dan vaak om scheurtjes bij leidingdoorvoeren of bij de aansluiting tussen vloer en wand.

De sporen in de kelder geven een eerste aanwijzing. Buildwise maakt dit onderscheid:

Zie je sporen van vroegere herstellingen, zoals een cementbepleistering aan de voet van de muur, dan is het volgens Buildwise aannemelijk dat het grondvocht een terugkerend probleem is. Donkere zones met schimmel wijzen op te weinig ventilatie.

Waarvoor wil je de kelder gebruiken?

Buildwise benadrukt dat de bestemming mee bepaalt hoe ver je moet gaan. Voor een stookplaats of wasplaats volstaan meestal beperkte aanpassingen. De zwaarste ingrepen zijn nodig als je een kelder wil omvormen tot woonruimte of intensief wil gebruiken. In een gewone kelder ligt de temperatuur volgens het dossier rond 10 tot 15°C en de relatieve vochtigheid boven 70%.

Gebruik je de kelder als berging, dan raadt de infofiche aan hem te blijven beschouwen als een vochtige ruimte:

• bewaar er geen vochtgevoelige spullen zoals papier en textiel;
• zet spullen niet tegen de muren maar in het midden, op pootjes of op kunststof paletten;
• schilder de muren en de vloer niet, en breng geen damplichte laag aan zoals een cementering of waterdichte coating, omdat die de uitdroging van de muren vermindert, waardoor het vocht hogerop problemen kan geven als er geen horizontaal vochtmembraan in de muur zit.

Wil je de kelder wel als leefruimte gebruiken, dan komt er meer bij kijken dan waterdichting alleen: ook isolatie, ventilatie en de bestaande regels voor woonruimte spelen mee.

Staat het grondwater hoger dan je keldervloer?

Volgens Buildwise is het belangrijk te weten waar het grondwater staat ten opzichte van de keldervloer. Dat kan je meten met een peilbuis, liefst over een langere periode: het dossier gaat ervan uit dat het grondwater in oktober het laagst staat en in maart het hoogst.

Staat het grondwater bij een oudere kelder in metselwerk, al is het maar tijdelijk, boven het niveau van de keldervloer, dan is het volgens Buildwise zeer moeilijk om de kelder nog normaal te gebruiken, bijvoorbeeld als opslagruimte. Een stijve bekuiping aan de binnenkant is dan beperkt doeltreffend, omdat de bepleistering moeilijk ononderbroken te houden is ter hoogte van dwarsmuren en trappen. Een soepele bekuiping aan de binnenkant houdt dan het vocht via de vloer en het opstijgend grondvocht in de muren niet tegen. Meer daarover lees je in grondwater in de kelder en kelder onder water.

Kelderdichting langs buiten of langs binnen?

Langs buiten. Volgens de infofiche geldt: wil je de buitenmuren van een bestaande, ingegraven kelder waterdicht maken, dan is de enige goede manier om dat via de buitenzijde te doen. Dat is een ingrijpende en dure operatie, omdat je de grond langs de muren volledig moet afgraven. Buildwise beschrijft de werkwijze: de grond verwijderen, een vochtmembraan tegen het metselwerk plaatsen, en een verticale drainage met een horizontale verzamelbuis onderaan de bouwput aanleggen. De infofiche raadt aan hier niet aan te beginnen zonder architect of stabiliteitsingenieur. Meer lees je in kelder waterdicht maken langs de buitenkant.

Langs binnen. Kan het niet langs buiten, bijvoorbeeld omdat er aangrenzende gebouwen staan, dan beschrijft Buildwise een aanpak van binnenuit: eerst holtes en scheuren dichten door ze te injecteren met een dunne mortel of een hars die opzwelt bij contact met vocht, daarna een dekvloer en een ononderbroken waterdichte bepleistering over alle betrokken vloeren en muren. Bij hardnekkige infiltraties kan een goot langs de binnenomtrek het water naar een put leiden, vanwaar het, eventueel met een dompelpomp, naar de riolering gaat. Kan er veel water langs de muren ophopen, dan raadt Buildwise een binnenafwerking aan die ongevoelig is voor vocht, en geen ombouw tot woonruimte. Zie ook kelderbekuiping, kelderdrainage en vocht langs binnen of buiten dichten.

Technieken voor de binnenkant op een rij

Voor keldermuren die tegen de grond staan, noemt Buildwise deze mogelijkheden aan de binnenzijde, naast een vochtmembraan onder een nieuwe dekvloer:

• Waterdichte bepleistering op basis van bijvoorbeeld hydrofoob cement of epoxyhars. De ondergrond moet in goede staat zijn. Volgens Buildwise valt het risico op zoutkristallisatie tussen pleister en metselwerk nooit uit te sluiten, en ook niet dat de bepleistering loskomt.
• Een ontdubbeling met noppenfolie die mechanisch op de muur wordt bevestigd en daarna kan worden afgepleisterd. Die folie is ongevoelig voor vocht en zouten. Een klassieke voorzetwand uit gipskartonplaten raadt Buildwise in kelders net af. Een gipspleister mag daarop alleen als de relatieve vochtigheid in de ruimte normaal is, tussen 30 en 60%.
• Injectie van een waterafstotend product in de volledige muur. Omdat daar veel product voor nodig is en Buildwise de ingreep zeer delicaat en arbeidsintensief noemt, kiest men meestal voor een waterdichte bepleistering. Buildwise wijst er ook op dat zo beschermde muren geen bescherming bieden tegen water onder druk. Lees ook kelder impregneren.
• Saneerpleister, die niet te verwarren is met een waterdichte pleister. Ze houdt vocht en zouten niet tegen, maar laat ze in de pleister zelf verdampen en kristalliseren. Buildwise raadt ze af bij zouten die vocht aantrekken, en haar werking is in de tijd beperkt. De infofiche noemt een levensduur van doorgaans 5 tot 15 jaar. Een saneerpleister mag je niet dampdicht afwerken.

Een kanttekening uit het dossier: de meeste van deze systemen werken met een min of meer dampdichte afwerking. Daardoor kan het vocht in de muren toenemen en kan het opstijgend vocht boven vloerniveau wat hoger komen. Buildwise raadt daarom aan de werken aan te vullen met een behandeling tegen opstijgend vocht. Voor de vloer lees je meer in keldervloer waterdicht maken.

Ventileren hoort er altijd bij

Waterdicht maken vervangt geen ventilatie. Zonder ventilatie kan de relatieve vochtigheid in de kelder volgens Buildwise zo hoog worden dat er schimmel en condensatie ontstaan, ook in kelders die als opslagruimte dienen. De infofiche is nog stelliger: niet ventileren is altijd slechter dan ventileren.

In de zomer ventileer je wel met mate. Warme, vochtige buitenlucht kan dan op de koudere kelderwanden condenseren, en daarom raadt Buildwise aan de kelder in die periode niet overmatig te ventileren. Hoe je dat aanpakt, lees je in een vochtige kelder ventileren.

Bouw je een nieuwe kelder?

Bij een nieuwe kelder kan je de waterdichting van bij het ontwerp regelen. Volgens de infofiche worden muren en vloeren dan opgetrokken uit waterdichte materialen, zoals ter plaatse gestort beton, of aan de buitenzijde waterdicht gemaakt met bijvoorbeeld een bitumenlaag of kunststoffolie. Buildwise stelt vast dat er na de bouw van betonnen kelders nog vaak discussie ontstaat over water dat door wanden en vloerplaten sijpelt. De bouwheer moet daarom van in het begin de gewenste dichtheidsklasse opgeven.

Zelf doen of een vakman?

Kleine herstellingen, zoals scheurtjes of een slecht afgewerkte leidingdoorvoer, kan je volgens de infofiche nog vrij eenvoudig en plaatselijk oplossen. Een kelder aanpakken die van zichzelf niet waterdicht is, is veel ingrijpender en soms zelfs niet aangewezen of mogelijk.

Wil je een bestaande kelder langs binnen waterdicht maken om hem te bewonen, begin daar dan niet alleen aan. Volgens de infofiche kunnen ondoordachte werken leiden tot vochtproblemen op de verdiepingen erboven. Een goede analyse kijkt naar waar de waterkerende lagen zitten, hoe muren en vloeren zijn opgebouwd en hoe hoog de grond buiten ligt ten opzichte van de vloer binnen. Volgens Buildwise begint een diagnose met een bezoek aan de kelder, samen met de gebruikers. Bij aanzienlijke schade of een ombouw tot leefruimte raadt Buildwise bijkomende metingen aan.

Wat kelderdichting kost, hangt sterk af van de techniek en de toestand van de kelder. Lees daarvoor wat kelderdichting kost, of bekijk onze pagina over kelderdichting laten uitvoeren.

Bronnen

Deze gids steunt op de volgende openbare bronnen. Elke concrete aanbeveling hierboven komt uit een van deze publicaties.

• Buildwise (WTCB), Renovatie van kelders, WTCB-Dossiers 2009/2.18
• Buildwise, Waarom treedt er soms oppervlaktecondensatie op in een kelder?
• Buildwise, Betonnen kelders: naar een betere omschrijving van de dichtheidsklassen (2024)
• Technische infofiche Vocht in (kruip)kelders (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)