Vochtige badkamer ventileren: afzuiging, raam en schimmel voorkomen

Tijdens het douchen komt veel vocht vrij. Kan dat niet weg, dan slaat het neer op koude muren, voegen en het plafond, en daar kan schimmel groeien. Op deze pagina lees je hoe je een badkamer droog houdt, met tips van het Steunpunt Duurzaam Bouwen, de Vlaamse brochure Gezond ventileren en verluchten, het Departement Zorg en de Nederlandse GGD en Milieu Centraal.

De badkamer in het ventilatiesysteem

In een gecontroleerd ventilatiesysteem is de badkamer een natte ruimte: daar wordt de vochtige, vervuilde lucht afgevoerd, terwijl verse lucht in de droge ruimtes binnenkomt, schrijft het Steunpunt Duurzaam Bouwen. Volgens de minimale debieten uit de EPB-regelgeving die de infofiche opsomt, moet een badkamer 50 m³/h afvoeren onder 14 m², 3,6 m³/h per m² tussen 14 en 21 m², en 75 m³/h boven 21 m². Die EPB-eisen gelden volgens de infofiche voor nieuwe woningen, ingrijpende energetische renovaties en gewone renovaties met omgevingsvergunning- of meldingsplicht.

De lucht moet van de droge ruimtes naar de badkamer kunnen stromen, via een spleet in of onder de tussendeur of via de hal. Die doorstroomopening is volgens de infofiche minstens 70 cm² groot. De Nederlandse GGD raadt een kier van minimaal een centimeter aan tussen de badkamerdeur en de drempel, zodat er genoeg lucht toestroomt en de afzuiging goed kan werken. Milieu Centraal noemt voor woningen met mechanische afvoer minstens 1,5 centimeter onder de binnendeuren, of een rooster in de deur.

Afzuiging of raam open?

Heb je goed werkende mechanische afzuiging in de badkamer, dan gebruik je die volgens de GGD het best, vooral bij koud weer. Een open raam laat de badkamer dan snel afkoelen, en het vocht in de lucht slaat neer op de muren. Als dat vaak gebeurt, krijg je schimmel.

Milieu Centraal geeft nog een reden: staat het badkamerraam open bij mechanische afvoer, dan zuigt de ventilatiebox alle lucht via dat raam naar binnen en worden de slaapkamers niet meer ververst. Wil je na een warme douche toch even luchten, zet het raam dan direct na het douchen maximaal tien minuten open en doe het daarna meteen weer dicht. Is het buiten erg koud, hou het raam dan liever dicht.

Heb je geen mechanische afzuiging of werkt ze niet goed, zet dan juist wel een raam open, ook bij koud weer, want het vocht moet naar buiten, schrijft de GGD. Komen er vochtdruppels op de muren, zet dan de verwarming aan of neem de muren en het plafond af met een handdoek. Ook de Vlaamse brochure raadt aan om na het douchen of het nemen van een bad een raam open te zetten, of de ventilator aan als die niet automatisch gestuurd is.

Zo gebruik je de afzuiging

• Tijdens het douchen op de hoogste stand. Milieu Centraal raadt aan het systeem tijdens het douchen op de hoogste stand te zetten en daarna te laten nadraaien. Bij drie standen raadt Milieu Centraal stand 1 aan als je niet thuis bent, stand 2 als je wel thuis bent en stand 3 tijdens koken en douchen. De GGD gaat verder: zet het systeem als je thuis bent zo vaak mogelijk op de hoogste stand, omdat veel systemen op stand 1 en 2 te weinig frisse lucht geven. Zet het nooit helemaal uit, schrijft de GGD.
• Lang genoeg laten draaien. Ventileer na het douchen tot de ruimte echt droog is en laat de afzuiging lang aanstaan, schrijft de GGD.
• Een schakelaar in de badkamer. Zit de schakelaar alleen in de keuken, dan kan je volgens Milieu Centraal een extra, eventueel draadloze, schakelaar in de badkamer laten plaatsen.
• Werkt de afzuiging nog? De GGD geeft een eenvoudige test: hou een velletje toiletpapier tegen het ventiel. Wordt het niet aangezogen, maak het ventiel dan schoon of plaats een betere ventilator. De Vlaamse brochure raadt aan de afvoeropeningen best om de 1 tot 3 maanden te reinigen, het Steunpunt Duurzaam Bouwen noemt om de 3 tot 12 maanden. Milieu Centraal houdt het op minstens één keer per jaar.
• Blijft het vochtig? Werkt de centrale ventilatie onvoldoende, dan kan je volgens Milieu Centraal ook een badkamerventilator in de muur of het plafond laten plaatsen.

Meer over de systemen lees je in de ventilatiesystemen A, B, C en D.

Minder vocht in de badkamer

De GGD geeft deze tips om de badkamer droog te houden:

• Douche kort, maximaal vijf minuten, en niet onnodig vaak.
• Hou tijdens en na het douchen de deur naar de gang dicht, zodat het vocht niet in de rest van het huis komt.
• Maak de wanden en de vloer na elke douchebeurt droog met een wisser of handdoek.
• Droog natte handdoeken buiten of in de droger, niet in de badkamer.
• Verwarm de badkamer goed, vooral in de winter, zodat ze na elke douchebeurt kan opdrogen.

Wil je de luchtvochtigheid opvolgen, dan kan dat met een vochtmeter (hygrometer) of een CO2-meter die ook vocht meet. Milieu Centraal noemt een luchtvochtigheid van 40 tot 60 procent goed. Meer in een goede luchtvochtigheid in huis.

Een badkamer zonder ventilatie

Heb je geen ventilatie en geen raam in de badkamer, laat dan zo snel mogelijk ventilatie aanleggen of een raampje plaatsen, raadt de GGD aan. Ben je huurder, vraag het dan aan je verhuurder. Tot dan zijn korter douchen, de wanden en vloer droogtrekken en handdoeken elders drogen extra belangrijk. Hou volgens de GGD ook de badkamerdeur dicht: zet je die open om het vocht via een raam in de gang of slaapkamer kwijt te raken, dan is het risico groot dat het vocht zich in huis verspreidt en je schimmel krijgt in bijvoorbeeld je slaapkamer.

Schimmel in de badkamer

Schimmel hecht zich volgens Milieu Centraal sneller op kalk en vuil, dus reinig regelmatig tegels, voegen en naden. Voor vochtige ruimtes zoals de badkamer raadt Milieu Centraal schimmelwerende of schimmelbestendige muurverf aan. De GGD voegt eraan toe dat je eerst de bestaande schimmelvlekken goed moet weghalen met een schimmelbestrijdingsmiddel, want je kan er niet overheen verven. Neem daarbij altijd de nodige voorzorgsmaatregelen, zegt het Departement Zorg: verwijder de schimmel niet zelf als je ademhalingsklachten hebt of allergisch bent voor schimmel, en ook zwangere vrouwen en kinderen doen dat beter niet. Lucht de ruimte goed terwijl je de schimmel weghaalt en meng nooit verschillende schoonmaakmiddelen, zoals soda, bleek of chloor, want dan kunnen schadelijke gassen ontstaan, waarschuwt de GGD.

Komt de schimmel snel terug, dan kan er volgens Milieu Centraal een bouwkundig probleem achter zitten, zoals een lekkage, optrekkend vocht of koudebruggen. Het Departement Zorg raadt aan bouwtechnische problemen te herstellen. Lees schimmel in de badkamer verwijderen en doorslaand vocht in de badkamermuur.

Bronnen

Deze pagina steunt op de volgende openbare bronnen. De cijfers en uitspraken hierboven komen uit deze publicaties.

• GGD Leefomgeving (Nederland), Schimmels weghalen en voorkomen
• Milieu Centraal (Nederland), Ventilatie met mechanische afvoer
• Milieu Centraal (Nederland), Schimmels in huis
• Technische infofiche De verschillende ventilatiesystemen (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Gezond ventileren en verluchten (2014)
• Departement Zorg, Vocht en schimmel