Zoutuitslag en salpeter op de muur: oorzaak en aanpak

Witte kristallen of poeder op een muur, of vochtvlekken die maar niet weggaan: vaak zitten er zouten achter. In de volksmond spreekt men van salpeter. Die zouten komen met vocht mee in de muur en blijven achter als het water verdampt.

Zouten zijn een hardnekkig probleem. Ze kunnen vochtvlekken blijven geven, zelfs nadat de vochtbron is aangepakt. Op deze pagina lees je hoe dat komt en wat je ermee kan doen, op basis van de publicaties van Buildwise, het vroegere WTCB.

Waar komen de zouten vandaan?

De grond bevat altijd zouten. Vocht dat uit de grond in een muur trekt, voert die zouten mee. Als de muur opdroogt, blijven ze achter en kunnen ze kristalliseren (technische infofiche over vocht in kelders). Buildwise noemt ook nitraten uit de grond en vervuiling door het vroegere gebruik van een gebouw, bijvoorbeeld als stal.

Zouten gaan volgens Buildwise vaak samen met opstijgend vocht, vooral bij oud metselwerk. De GGD noemt zoutuitslag als mogelijke aanwijzing voor zowel opstijgend als doorslaand vocht.

Twee soorten zouten, twee soorten schade

Buildwise maakt een onderscheid:

• Zouten die vocht aantrekken, zoals nitraten en chloriden. Ze nemen vocht op uit de lucht en geven vochtvlekken. Afhankelijk van hun concentratie kunnen ze het bijna onmogelijk maken om de muur te drogen, zelfs na een goede behandeling.
• Zouten die uitbloeien, zoals sulfaten en carbonaten. Ze geven vooral schade aan het oppervlak van de materialen. Op buitenmetselwerk gaat het bijvoorbeeld om kalkafzettingen.

Een grote vochtvlek met een onregelmatige vorm kan volgens Buildwise op nitraten in het metselwerk wijzen, eerder dan op vocht dat uit de grond optrekt. Of er zouten zitten en ongeveer hoeveel, kan je volgens Buildwise nagaan met indicatiestrookjes die in een of twee seconden verkleuren.

Zout of schimmel?

Op kelderwanden is de witte uitslag volgens de technische infofiche over vocht in kelders meestal geen schimmel, maar gekristalliseerd zout. Schimmel herken je doorgaans aan zwarte, grijze of bruine plekken, al kan hij ook een andere kleur hebben (GGD). Twijfel je, lees dan schimmel in huis: soorten en oorzaken.

Waarom de vlekken blijven na een behandeling

Zelfs nadat opstijgend vocht met injecties is behandeld, kunnen er vochtvlekken zichtbaar blijven. Volgens Buildwise ligt dat niet noodzakelijk aan een slechte uitvoering, maar aan zouten in het metselwerk die vocht blijven aantrekken. Die zouten kan je niet met injecties verwijderen.

Tijdens het drogen na een behandeling kunnen zouten bovendien sneller naar het oppervlak trekken, waardoor de uitbloeiingen eerst erger worden (Buildwise).

Wat kan je eraan doen?

• Niet overschilderen. Volgens Buildwise is schilderen over zouten een pleister op een houten been: de vochtvlek komt vroeg of laat terug.
• Vochtige pleister verwijderen. Buildwise raadt aan de vochtige en beschadigde bepleistering te verwijderen en de binnenmuur, als je dat aanvaardt, niet opnieuw te schilderen of te bepleisteren.
• Een voorzetwand op noppenfolie. In zijn dossier over kelders noemt Buildwise als beste oplossing een aparte laag tussen muur en afwerking die geen vocht opzuigt en ongevoelig is voor zouten, zoals noppenfolie die op de muur wordt bevestigd en als basis dient voor de nieuwe afwerking. Een klassieke voorzetwand uit gipskarton raadt Buildwise af, omdat zouten via de bevestigingen kunnen doordringen en er schimmel achter de platen kan ontstaan.
• Saneerpleister. Een saneerpleister houdt vocht niet tegen, maar laat de zouten in de pleister zelf kristalliseren. Volgens de infofiche gaat ze doorgaans 5 tot 15 jaar mee, en je mag ze niet dampdicht afwerken. Buildwise raadt ze af bij zouten die vocht aantrekken en zegt dat ze niet bedekt mag worden met een afwerking.
• Zouten uit de muur halen. Er bestaan behandelingen om zouten te verwijderen, zoals elektroforese of ontzoutingscompressen, maar die zijn volgens Buildwise erg duur. Producten die zoutschade beperken zijn volgens Buildwise hooguit een verbetering, geen absolute remedie.

Pak altijd ook de vochtbron aan. Lees daarvoor vochtige muren: oorzaak en aanpak.

Bronnen

Deze gids steunt op de volgende openbare bronnen. Elke concrete aanbeveling hierboven komt uit een van deze publicaties.

• Buildwise (WTCB), Digest nr. 13: Injectie van metselwerk tegen opstijgend vocht (2016)
• Buildwise (WTCB), Renovatie van kelders, WTCB-Dossiers 2009/2.18
• Buildwise, Bouwgebrek 111: vochtvlekken op binnenmuren ten gevolge van hygroscopische zouten (2022)
• Buildwise, Bouwgebrek 125: uitbloeiingen op buitenmetselwerk, kalkafzettingen
• Technische infofiche Vocht in (kruip)kelders (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• GGD, Schimmels weghalen en voorkomen