Luchtvochtigheid in huis verlagen: oorzaken en wat echt helpt

Ligt de luchtvochtigheid in huis te hoog, dan zie je dat vaak aan condens op de ramen, een muffe lucht of schimmelplekken. Van oktober tot april adviseert het Departement Zorg een relatieve vochtigheid tussen 40% en 60%. Meer over de juiste waarden lees je in een goede luchtvochtigheid in huis.

De Nederlandse GGD vat de aanpak samen: vocht beperken, ventileren en verwarmen, en die maatregelen hangen samen. Hoe meer vocht er in huis is, hoe beter je moet ventileren en verwarmen. Hieronder lees je hoe je dat doet en wat een ontvochtiger wel en niet oplost.

Waar komt het vocht vandaan?

Het RIVM onderscheidt twee soorten oorzaken. Het vocht komt van alledaagse activiteiten zoals douchen, koken, de was drogen, schoonmaken en afwassen. Of het komt door de woning: bouwvocht, optrekkend vocht, condensatie op niet-geïsoleerde buitenmuren of ramen met enkel glas, een vochtige kruipruimte, regendoorslag en lekkages.

Hoeveel vocht dagelijkse activiteiten opleveren, toont Buildwise, het vroegere WTCB, als grootteorde: per bewoner 0,9 tot 1,25 kg waterdamp per dag, 1,25 tot 2,5 kg per dag voor het drogen van de was, en 2 tot 3 kg per dag voor een maaltijd voor vier personen op een gasfornuis.

Ventileer: permanent en extra waar nodig

De technische infofiche over binnenluchtkwaliteit maakt een onderscheid:

• Basisventilatie: permanent een kleine hoeveelheid verse lucht in de droge ruimtes, zoals woon- en slaapkamers, en tegelijk evenveel vochtige lucht naar buiten uit de natte ruimtes, zoals badkamer, toilet, keuken en wasplaats. Dat gebeurt met een ventilatiesysteem, natuurlijk of mechanisch.
• Intensieve ventilatie: af en toe grondig verluchten, bijvoorbeeld door ramen open te zetten of de dampkap te gebruiken.

Ramen openzetten is geen basisventilatie. In het stookseizoen is de luchtwissel dan veel groter dan nodig en sluit je de ramen snel weer door tocht en koude, waardoor het effect kort is (infofiche). Kieren en spleten zijn evenmin een goede vervanger: bij weinig wind is er nauwelijks luchtverversing.

De GGD geeft praktische tips: zet ventilatieroosters 24 uur per dag open, zet elke dag kort de ramen tegenover elkaar open, ventileer extra tijdens wassen, koken en douchen, en zet een mechanisch ventilatiesysteem nooit helemaal uit, maar op de laagste stand als er niemand thuis is. Meer over systemen lees je in ventilatie tegen vocht.

Beperk het vocht aan de bron

• Douche kort en maak wanden en vloer daarna droog met een wisser (GGD).
• Droog de was bij voorkeur buiten. Geen tuin of balkon, zet de was dan in een kamer met de binnendeur dicht en het raam open. Ook bij een condensdroger blijft ventileren belangrijk (GGD).
• Zet de afzuigkap aan tijdens het koken en hou het deksel zoveel mogelijk op de pan (GGD).
• Hou niet te veel planten in een kleine ruimte en geef ze niet meer water dan nodig (GGD).

Verwarm voldoende

In koudere kamers krijgt schimmel makkelijker kansen. De GGD adviseert de verwarming overdag op minimaal 18°C en 's nachts op 15°C te zetten en grote temperatuurverschillen tussen ruimtes te vermijden. Het Departement Zorg noemt minstens 15°C binnen.

Wat doet een ontvochtiger?

Een ontvochtiger haalt vocht uit de lucht, maar volgens de infofiche over binnenluchtkwaliteit verandert hij niets aan de samenstelling van de lucht. Hij vervangt dus geen ventilatie. Buildwise zegt hetzelfde over kelders, en voegt eraan toe dat een permanente ontvochtiger wijst op een fundamenteel probleem met het gebouw of het gebruik, dat eerst moet worden aangepakt.

Toestellen met zouten, meestal calciumchloride, zijn goedkoop en geluidloos, maar enkel geschikt voor kleine ruimtes en kleine hoeveelheden vocht. Elektrische ontvochtigers werken beter, maar zijn duurder, verbruiken redelijk veel energie en kunnen lawaai maken (Buildwise). Meer daarover in de gidsen over vochtvreters en luchtontvochtigers.

Blijft het vochtig?

Is er een bouwkundige oorzaak voor het vochtprobleem, zoals een lekkage, dan moet die volgens het RIVM eerst verholpen worden. Blijven schimmels terugkomen, ook al volg je alle adviezen, dan is er volgens de GGD vaak meer aan de hand. Als mogelijke oorzaken noemt de GGD vocht dat van buitenaf binnenkomt, zoals lekkage, doorslaand of optrekkend vocht, een ventilatiesysteem dat niet goed werkt, of een huis dat niet goed te verwarmen is. Lees verder in vochtige muren en condensatievocht.

Bronnen

Deze gids steunt op de volgende openbare bronnen. Elke concrete aanbeveling hierboven komt uit een van deze publicaties.

• Departement Zorg, Vocht en schimmel
• GGD Leefomgeving (Nederland), Schimmels weghalen en voorkomen
• Technische infofiche Binnenluchtkwaliteit: het belang van ventileren (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• RIVM (Nederland), Schimmel- en vochtproblemen in woningen (2015)
• Buildwise (WTCB), Renovatie van kelders, WTCB-Dossiers 2009/2.18 (tabel waterdampproductie en ontvochtigers)