Schimmel op de muur verwijderen: veilig stappenplan en de oorzaak aanpakken

Zwarte, grijze of bruine plekken op een muur kunnen schimmel zijn, en schimmel komt door vocht in huis. Het Departement Zorg van de Vlaamse overheid benadrukt één ding: pak altijd de bron van het vocht aan, want anders blijft de schimmel terugkeren.

Deze gids volgt die volgorde. Eerst lees je hoe je schimmel veilig verwijdert volgens het advies van de Vlaamse overheid, en wat de officiële richtlijnen zeggen over azijn, soda en javel. Daarna lees je hoe je achterhaalt waar het vocht vandaan komt, hoe je de schimmel weghoudt en wanneer je beter een vakman laat kijken.

Mag je schimmel zelf verwijderen?

Het Departement Zorg raadt aan schimmel te verwijderen zodra je hem ziet, met de nodige voorzorgsmaatregelen. Niet iedereen doet dat beter zelf:

• Heb je ademhalingsklachten of ben je allergisch voor schimmel, verwijder de schimmel dan niet zelf.
• Ook zwangere vrouwen en kinderen verwijderen schimmel beter niet.

Laat het in die gevallen door iemand anders doen. Krijg je de schimmel zelf niet weg, schakel dan professionele hulp in. Bij een ernstige aantasting kan het nodig zijn de schoonmaak een of meerdere keren te herhalen, met telkens enkele dagen ertussen.

Stappenplan voor tegels, glas en andere gladde oppervlakken

De infofiche Weg met schimmel van het Departement Zorg beschrijft deze stappen voor gladde oppervlakken zoals tegels, keramiek, glas, metaal en tegelvoegen:

1. Verlucht en sluit af. Zet de ramen wijd open terwijl je werkt en hou de binnendeuren dicht, zodat er geen schimmeldeeltjes in andere kamers terechtkomen.
2. Maak de ruimte vrij. Haal bij een groter schimmelprobleem eerst de spullen zonder schimmel, zoals meubels en lakens, uit de kamer. Wat blijft staan, maak je achteraf schoon met een vochtige doek.
3. Bescherm jezelf. Draag handschoenen en een mondmasker, en bij een groter probleem ook beschermende kledij die je nadien kan weggooien.
4. Was de schimmel weg met allesreiniger en water. Gebruik een vochtige doek of spons. Gaat de schimmel moeilijk weg, maak het oppervlak dan nat en gebruik een harde, natte borstel.
5. Spoel af met water.
6. Veeg het oppervlak droog.

Werk dus altijd nat. De Nederlandse GGD legt uit waarom: maak het oppervlak vochtig voor je de schimmel weghaalt, dan komen er minder schimmelsporen in de lucht.

Gepleisterde, geverfde en behangen muren

Op een oppervlak dat niet glad is, verlucht en bescherm je jezelf op dezelfde manier. Daarna hangt de aanpak af van het materiaal. Dit zijn de tips uit dezelfde Vlaamse infofiche:

Waarom poreus materiaal lastiger is: in hout, kit, gips en pleisterwerk kunnen de schimmeldraden in het materiaal zelf dringen. Volgens het Nederlandse RIVM krijg je de schimmel dan alleen weg door de beschimmelde delen te verwijderen.

Azijn, soda of javel: wat zeggen de richtlijnen?

Op sommige websites staan huismiddeltjes en zelfgemaakte mengsels tegen schimmel. De officiële richtlijnen zijn een stuk voorzichtiger:

• Javel. Het Departement Zorg raadt javel af: het is ongezond, slecht voor het milieu en gevaarlijk als je het met andere producten mengt.
• Soda. Een RIVM-folder uit 2015 noemt soda opgelost in heet water voor schimmel op gladde oppervlakken. De GGD merkt op dat een sodaoplossing hardnekkige schimmel niet altijd zichtbaar weghaalt, en dat de schimmel dan vaak snel terugkomt.
• Zelf mengen. Meng nooit verschillende middelen door elkaar, zoals soda, bleek of chloor (GGD). Milieu Centraal raadt zelfgemaakte mengsels af, omdat ze een risico zijn als de verhoudingen niet kloppen.
• Azijn. Azijn komt in geen van de officiële richtlijnen voor die we voor deze gids raadpleegden.

De Vlaamse infofiche houdt het dus bij allesreiniger en water. De Nederlandse GGD en Milieu Centraal adviseren daarnaast een toegelaten schimmelbestrijder. Kies je daarvoor, weet dan dat zo'n middel een biocide is: een product dat schadelijke micro-organismen vernietigt of onschadelijk maakt. België houdt een register bij van toegelaten biociden, en via de zoekfunctie van de FOD Volksgezondheid kan je nagaan of een product daarin staat. Volg altijd de gebruiksaanwijzing op de verpakking.

Waarom de schimmel terugkomt: zoek de vochtbron

Volgens het Departement Zorg zijn vochtplekken, schimmel en veel condens op ramen en muren tekenen dat er te veel vocht in huis zit. Dat vocht komt uit twee hoeken.

Vocht uit wat je in huis doet. Slapen, de was binnen drogen, douchen of baden, strijken met stoom, koken zonder goede dampkap, schoonmaken en bezoek ontvangen brengen vocht in de lucht. Dat vocht slaat neer op koude oppervlakken. Daarom ontstaan schimmelplekken het snelst op koudere buitenmuren, zeker als die niet goed geïsoleerd zijn. Ook in kamers die kouder blijven, ontstaat schimmel makkelijk (GGD).

Vocht door de woning zelf. Het Departement Zorg noemt constructiefouten zoals koudebruggen, verouderde materialen of technieken zoals enkele beglazing of buitenmuren zonder spouw, en defecten zoals een lek in de waterleiding of een kapotte dakgoot.

Waar de schimmel zit, geeft een eerste aanwijzing. De GGD beschrijft deze patronen:

Zie je schimmel bij een waterleiding of onder een dakgoot, denk dan ook aan een lekkage. Schimmel door optrekkend of doorslaand vocht los je volgens de GGD niet op met ventileren en verwarmen alleen: dat vraagt vaak om een bouwkundige oplossing. Een overzicht van alle soorten vocht in muren staat in de gids over vochtige muren.

Zo hou je de schimmel weg

• Zorg elke dag voor verse lucht via ramen, ventilatieroosters of een ventilatiesysteem, en voor extra verse lucht tijdens de activiteiten hierboven (Departement Zorg). Meer uitleg vind je bij ventilatie tegen vocht.
• Bewaak temperatuur en luchtvochtigheid. Het Departement Zorg adviseert minstens 15°C en een relatieve luchtvochtigheid tussen 40% en 60% van oktober tot april, en tussen 30% en 70% van mei tot september. Lees ook wat een goede luchtvochtigheid in huis is en hoe je de luchtvochtigheid verlaagt.
• Beperk vocht aan de bron. Zet de afzuigkap aan en hou het deksel op de pan, droog de was bij voorkeur buiten en maak na het douchen wanden en vloer droog met een wisser (GGD).
• Verf niet over schimmel. De schimmel groeit vaak door de verf heen, en de oorzaak blijft (GGD). Verwijder eerst de schimmel en verf pas als het vochtprobleem is aangepakt en de muur droog is. In vochtige ruimtes zoals de badkamer raadt Milieu Centraal schimmelbestendige muurverf aan.
• Herstel bouwtechnische problemen zoals koudebruggen, een lekkende leiding of een kapotte dakgoot (Departement Zorg).

Meer preventietips per situatie vind je in schimmel voorkomen in huis.

Schimmel per plek in huis

Elke ruimte heeft zijn eigen aandachtspunten. Lees verder in de gids die bij jouw situatie past:

• Schimmel in de badkamer: tegels, voegen en siliconenkit
• Schimmel op het plafond en in de slaapkamer
• Schimmel in de keuken
• Schimmel in de kelder en kelderzwam
• Zwarte schimmel in huis
• Witte aanslag op de muur: schimmel of zoutuitslag?
• Schimmel in huis: soorten en oorzaken
• Schimmel en gezondheid

Wanneer laat je een vakman komen?

Milieu Centraal raadt aan een deskundige in te schakelen als je op meerdere plekken in huis schimmel ziet zonder te weten waardoor het komt. Een professionele bestrijder kan de oorzaak achterhalen. Gaat het om een bouwkundig probleem, zoals een lekkage, optrekkend vocht of koudebruggen, dan is een onderzoek van de woning nodig. Huur je, neem dan eerst contact op met de verhuurder.

Wat een behandeling kost, hangt af van de oorzaak en de omvang. Lees daarvoor wat schimmel laten verwijderen kost, of zoek een specialist in schimmelbestrijding.

Bronnen

Deze gids steunt op de volgende openbare bronnen. Elke concrete aanbeveling hierboven komt uit een van deze publicaties.

• Departement Zorg, Vocht en schimmel
• Departement Zorg, infofiche Weg met schimmel (juni 2024)
• Departement Zorg, Biocide wetgeving
• FOD Volksgezondheid, Biociden
• GGD, Schimmels weghalen en voorkomen
• Milieu Centraal, Schimmels in huis
• RIVM, Schimmel- en vochtproblemen in woningen (2015)