Kelder ventileren: zo doe je het goed, ook in de zomer

Waarom een kelder moeilijk te ventileren is

Buildwise, het vroegere WTCB, noemt het ventileren van kelders geen eenvoudige opdracht. Koude lucht blijft onderaan hangen, en de openingen van een kelder zijn doorgaans minder geschikt voor een natuurlijke dwarsventilatie. Toch is ventilatie nodig om te vermijden dat de relatieve vochtigheid te hoog oploopt, wat nadelig is voor vochtgevoelige materialen zoals hout, leer, karton en ijzerwaren.

Kelderventilatie: zo ventileer je een kelder

Een kelder die geen deel uitmaakt van de verwarmde woning ventileer je volgens de infofiche altijd apart van de woning, rechtstreeks met buitenlucht. Zorg er daarom voor dat de vloer tussen kelder en gelijkvloers en de toegang tot de kelder luchtdicht zijn.

• Minstens twee openingen per ruimte, elk met een diameter van minstens 160 mm: één om lucht aan te voeren en één om lucht af te voeren.
• Tegenover elkaar en liefst overhoeks, zodat de lucht door de hele ruimte stroomt.
• Grotere kelders hebben meer openingen nodig. Openingen in tussenmuren kunnen tegelijk afvoer voor de ene ruimte en toevoer voor een aanpalende ruimte buiten de verwarmde woning zijn, zoals een andere kelder of kruipkelder.
• Sluit bestaande kelderopeningen niet af. Is dat toch gebeurd, maak ze dan weer open, eventueel via een ondergrondse buis of een nieuwe opening in een zijgevel.

Zorgt een kelderopening voor wateroverlast, dan kan je ze volgens de infofiche vervangen door een buis met een verluchtingskap of een verticale opening. Ook een drainerende laag onder de opening kan helpen.

Natuurlijk of mechanisch?

De infofiche raadt aan een kelder bij voorkeur natuurlijk te ventileren, zonder ventilator. Met een afvoerventilator voer je wel sneller vochtige lucht af, maar verhoog je ook het risico op zomercondensatie en op schade aan het metselwerk door zoutkristallisatie.

Buildwise beschrijft in zijn dossier uit 2009 voor een kelder die als opslagruimte dient drie mogelijkheden uit de Belgische ventilatienorm NBN D 50-001:

• Natuurlijke ventilatie via kelderraampjes, kleine vensters of roosters, met openingen aan beide zijden van de kelder. Kleine vensters hebben open minstens 140 cm² vrije doorgang nodig. Bij roosters moet de som van hun debieten bij een drukverschil van 2 Pa minstens 50 m³/h zijn.
• Mechanische afvoer met een ventilator van minstens 25 m³/h, gecombineerd met toevoeropeningen vlak bij de keldervloer. Let erop dat de onderdruk niet te groot wordt, anders kan er lucht uit de woning of gas zoals radon uit de bodem worden aangezogen.
• Mechanische toe- en afvoer met twee ventilatoren, waarmee je het debiet en de richting van de luchtstroom beter beheerst.

Staat er een verwarmingsketel in de kelder, dan gelden aparte normen voor de ventilatie van stookruimten. Buildwise raadt bij mechanische ventilatie dan een ketel met een gesloten verbrandingscircuit aan.

De zomer: ventileer met mate

In de zomer is de buitenlucht meestal warmer dan de kelderlucht. Komt die warme lucht binnen, dan koelt ze af. Koude lucht kan minder vocht bevatten, dus stijgt de relatieve vochtigheid en condenseert het vocht op de koudste oppervlakken. De infofiche noemt dat zomercondensatie, en die kan schimmel veroorzaken.

Buildwise raadt daarom aan de kelder in de zomer niet overmatig te ventileren, en noemt ook intensief ventileren tijdens warme en vochtige periodes, zoals bij onweer, een mogelijke oorzaak van condensatie. Andere manieren om zomercondensatie te beperken zijn volgens Buildwise isolatie, die de oppervlaktetemperatuur van wanden en vloer verhoogt, en een luchtontvochtiger. Isoleren aan de binnenkant is volgens de infofiche wel nooit zonder risico.

De winter: let op zoutschade

In de winter werkt het omgekeerd. De koude buitenlucht warmt in de kelder op, waardoor de lucht droger wordt en de muren en de vloer meer vocht afgeven. De zouten die het vocht uit de grond meebrengt, blijven dan achter en kunnen kristalliseren. De witte uitslag op veel kelderwanden is volgens de infofiche gekristalliseerd zout, geen schimmel. Buildwise waarschuwt dat die kristallisatie de materialen kan beschadigen als het metselwerk veel zouten bevat.

Het evenwicht: niet te weinig, niet te veel

De conclusie van de infofiche is helder: niet ventileren is altijd slechter dan ventileren, ook al riskeer je zomercondensatie en zoutkristallisatie. Die beperk je door niet meer te ventileren dan nodig. In veel kelders die enkel als berging dienen, is ventileren de enige ingreep.

Een luchtontvochtiger kan helpen, maar vervangt de ventilatie niet. Heb je er permanent een nodig, dan is er volgens Buildwise een fundamenteel probleem dat eerst moet worden aangepakt. Blijft je kelder te vochtig, lees dan verder in vochtige kelder en kelder waterdicht maken. Voor de ventilatie van de rest van de woning lees je ventilatie tegen vocht.

Bronnen

Deze gids steunt op de volgende openbare bronnen. Elke concrete aanbeveling hierboven komt uit een van deze publicaties.

• Technische infofiche Vocht in (kruip)kelders (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• Buildwise (WTCB), Renovatie van kelders, WTCB-Dossiers 2009/2.18
• Buildwise, Waarom treedt er soms oppervlaktecondensatie op in een kelder?