Vochtige woonkamer ventileren: tips tegen condens en schimmel

Vocht in huis komt volgens het Steunpunt Duurzaam Bouwen van onze eigen ademhaling en zweet, maar ook van poetsen, douchen en baden, koken en planten. Al snel zit er zo 10 tot 15 liter water in de lucht in je woning, en te veel vocht leidt tot condensatie en schimmelgroei. In de woonkamer kan je dat zien op koude ramen en muren of achter kasten. Op deze pagina lees je hoe je een woonkamer droog houdt, met tips van het Departement Zorg, het Steunpunt Duurzaam Bouwen, de Vlaamse brochure Gezond ventileren en verluchten en de Nederlandse instanties Milieu Centraal en GGD.

De woonkamer in het ventilatiesysteem

In een gecontroleerd ventilatiesysteem is de woonkamer een droge ruimte: daar komt verse buitenlucht binnen, terwijl de vochtige lucht wordt afgevoerd uit de natte ruimtes zoals keuken, badkamer en toilet, schrijft het Steunpunt Duurzaam Bouwen. Volgens de minimale debieten uit de EPB-regelgeving die de infofiche opsomt, heeft een woonkamer, eetkamer of salon een toevoer nodig van 75 m³/h onder 21 m², 3,6 m³/h per m² tussen 21 en 42 m², en 150 m³/h boven 42 m². Die EPB-eisen gelden volgens de infofiche voor nieuwe woningen, ingrijpende energetische renovaties en gewone renovaties met omgevingsvergunning- of meldingsplicht.

De lucht moet van de woonkamer naar de natte ruimtes kunnen stromen. Stop de spleten onder je binnendeuren dus niet dicht, raadt het Departement Zorg aan. Mechanische ventilatie zet je volgens Milieu Centraal nooit uit, behalve bij onderhoud of een ramp waarbij de overheid vraagt ramen en deuren te sluiten. De GGD raadt aan het systeem nooit helemaal uit te zetten, omdat er ook als je niet thuis bent vocht en schadelijke stoffen vrijkomen, en het op de laagste stand te zetten als er niemand thuis is.

Luchten of ventileren?

Ramen openzetten is volgens het Steunpunt Duurzaam Bouwen geen basisventilatie: tijdens het stookseizoen is de luchtwissel veel groter dan nodig en het effect maar kortstondig. De Vlaamse brochure Gezond ventileren en verluchten noemt het tijdelijk openzetten van ramen of deuren verluchten. Het effect daarvan is ongeveer twintig minuten nadat het raam gesloten is weer weg. Verluchten vult de permanente ventilatie aan als die niet volstaat, bijvoorbeeld wanneer er veel mensen in huis zijn.

Wil je weten hoe fris de lucht is, dan kan een CO2-meter volgens Milieu Centraal helpen. Die toont hoeveel CO2 er in de lucht zit en soms ook hoe vochtig het binnen is, zodat je weet wanneer het tijd is om extra te ventileren. De Vlaamse brochure wijst erop dat een CO2-meter enkel nagaat of er voldoende luchtverversing is, en geen schadelijke stoffen meet.

Condens en schimmel achter de kast voorkomen

Het Departement Zorg geeft in de infofiche Schimmel, niet in mijn huis deze tips:

• Hou de temperatuur boven 15 °C en vermijd grote temperatuurverschillen en koude muren. Zo voorkom je condens.
• Zet kasten, zetels en andere meubels niet helemaal tegen de muur, zodat de lucht kan circuleren.
• Zorg voor een relatieve luchtvochtigheid van 40 tot 60 procent in de winter en 30 tot 70 procent in de zomer.
• Droog je was buiten of in een droogkast.

De GGD voegt eraan toe dat er geen gordijnen of meubels voor de radiatoren moeten staan, zodat de warme lucht zich beter verspreidt, en dat in koudere kamers makkelijk schimmel ontstaat. Meer over schimmel op koude plekken lees je in schimmel op koude muren en door koudebruggen.

Een luchtdroger in de woonkamer?

Let op met luchtdrogers, schrijft de Vlaamse brochure: die pakken enkel het vochtgehalte in de lucht aan, maar regelen het zuurstofgehalte niet en doen niets tegen geurtjes. Ze zijn dus geen alternatief voor ventilatie. Meer daarover lees je in een luchtontvochtiger kopen.

Blijft de woonkamer vochtig?

Komt het vocht niet uit de lucht maar uit de muren, bijvoorbeeld door opstijgend of doorslaand vocht, dan helpt ventileren alleen niet. Het Departement Zorg raadt aan bouwtechnische problemen te herstellen en altijd de bron van het vocht aan te pakken. Lees welke soorten vochtproblemen er bestaan.

Bronnen

Deze pagina steunt op de volgende openbare bronnen. De cijfers en uitspraken hierboven komen uit deze publicaties.

• Departement Zorg, Schimmel, niet in mijn huis (infofiche, 2024)
• Departement Zorg, Vocht en schimmel
• Technische infofiche De verschillende ventilatiesystemen (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• Technische infofiche Binnenluchtkwaliteit: het belang van ventileren (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Gezond ventileren en verluchten (2014)
• Milieu Centraal (Nederland), Ventilatie met mechanische afvoer
• Milieu Centraal (Nederland), Woning ventileren
• GGD Leefomgeving (Nederland), Schimmels weghalen en voorkomen