Grondwater in de kelder: herkennen, tegenhouden of afvoeren

Is het grondwater, of iets anders?

Buildwise maakt in zijn dossier over de renovatie van kelders een onderscheid tussen twee soorten sporen:

• Waterinfiltratie, ook als die maar af en toe gebeurt: min of meer duidelijke sporen op de muren en de vloer, soms oude zinkputten of een verhoogde vloer.
• Grondvocht dat in de muren trekt: geen druipsporen, maar donkere zones, uitbloeiingen in droge periodes en soms schimmel als de vochtigheid hoog is.

Homedeal beschrijft hoe grondwater bij een hoge grondwaterstand onder druk via scheuren en kimnaden kan binnenkomen, en dat je dat volgens de prijsgids vaak onderaan de muren ziet of bij de overgang tussen vloer en muur. In betonnen kelders gaat het volgens de infofiche vaak om scheurtjes bij leidingdoorvoeren of bij de aansluiting tussen vloer en wand.

Niet al het water in een kelder is grondwater. Bij een hevige regenbui kan de riolering onder druk komen te staan, waardoor afvalwater volgens de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) terugstroomt naar onder meer vloerputjes. Dat gebeurt vooral als de woning aangesloten is op een lager gelegen deel van de openbare riolering of als de huisaansluiting diep ligt, bijvoorbeeld onder de keldervloer. Wat je dan doet, lees je in kelder onder water. Natte wanden in de zomer kunnen ook condensatie zijn: warme, vochtige buitenlucht die op de koudere kelderwanden neerslaat (Buildwise). Meer daarover in vochtige kelder.

Hoe hoog staat het grondwater?

Volgens Buildwise is het belangrijk te weten waar het grondwater staat ten opzichte van de keldervloer. Dat meet je met een piëzometer, een eenvoudige standpijp tot in de grondwaterlaag, liefst over een langere periode. Het dossier gaat ervan uit dat het grondwater in oktober het laagst staat en in maart het hoogst.

Die meting maakt een groot verschil. Een grondwaterlaag die, al is het maar tijdelijk, boven de keldervloer staat, leidt in oudere kelders uit metselwerk volgens Buildwise bijna onvermijdelijk tot infiltraties die moeilijk of zelfs niet definitief weg te werken zijn. De kelder nog normaal gebruiken, bijvoorbeeld als opslagruimte, wordt dan zeer moeilijk:

• een stijve bekuiping aan de binnenkant is maar beperkt doeltreffend, omdat de bepleistering moeilijk ononderbroken te houden is ter hoogte van dwarsmuren en trappen;
• een soepele bekuiping aan de binnenkant houdt het vocht via de keldervloer en het opstijgend grondvocht in de muren niet tegen;
• een ombouw tot woonruimte raadt Buildwise in die situatie af.

Buildwise merkt ook op dat bij de overgrote meerderheid van onze oude gebouwen geen kelders werden gebouwd als er water dicht bij het grondniveau zat.

Regenwater dat langs de keldermuren blijft staan

Staat het grondwater lager dan de keldervloer, dan kan er nog regenwater langs de muren ophopen: water dat over de bodem wegvloeit en ter hoogte van de keldermuren in de grond trekt. Hoe groot dat risico is, hangt volgens Buildwise af van het soort terrein en hoe het rond het gebouw helt. Buildwise beschrijft twee aanpakken:

• Van buitenaf. De grond tegen de muren wordt weggenomen, er komt een vochtmembraan tegen het metselwerk, een verticale drainering en een horizontale verzamelbuis onderaan de bouwput. Volgens de infofiche is de buitenzijde de enige goede manier om de buitenmuren van een bestaande kelder waterdicht te maken. Het is wel een ingrijpende en dure operatie, en de infofiche raadt aan er niet aan te beginnen zonder architect of stabiliteitsingenieur.
• Langs binnen, als werken van buitenaf niet kunnen, bijvoorbeeld door aangrenzende gebouwen. Holtes en scheuren worden eerst geïnjecteerd met een dunne mortel of een hars die opzwelt bij contact met vocht. Daarna volgen een dekvloer en een ononderbroken waterdichte bepleistering over alle betrokken vloeren en muren.

Kan er veel water langs de muren ophopen, dan raadt Buildwise een binnenafwerking aan die ongevoelig is voor vocht, en geen ombouw tot woonruimte. De technieken staan uitgebreider in kelder waterdicht maken en kelderbekuiping.

Water opvangen en afvoeren in plaats van tegenhouden

Bij hardnekkige infiltraties noemt Buildwise, binnen de aanpak langs binnen, een goot langs de binnenomtrek van de kelder, die via een put en eventueel een dompelpomp met de riolering verbonden is. Een bouwdetail van Buildwise over kelders uit ter plaatse gestort beton, waar een beperkt lekdebiet door de wand is toegestaan, werkt dat principe uit en zet er duidelijke grenzen bij:

• het opgevangen water mag in geen geval gronddeeltjes meevoeren; spoelen er gronddeeltjes mee door bredere scheurtjes, met een mogelijke invloed op de stabiliteit van aanliggende constructies, dan moeten de scheuren geïnjecteerd worden;
• als alternatief voor een goot, met een vochtbestendige voorzetwand en een vloerafwerking waarachter het water wordt afgevoerd, moet de hoeveelheid binnendringend water beperkt blijven, en moet de draagvloer minstens 1% naar de afvoerpunten hellen;
• zo'n opbouw draagt niet bij tot de waterdichtheid van de kelder: vloer en wand kunnen nog altijd nat worden, en lekken opsporen en herstellen kan moeilijker worden.

De prijsgidsen gebruiken het woord drainage niet op dezelfde manier. Homedeal bedoelt met kelderdrainage een systeem rond de fundering aan de buitenkant, dat grondwater afvoert voor het tegen de keldermuren drukt. Bouwadviseur beschrijft drainagebuizen in de muren en de vloer, en schrijft dat je de kelder daarmee niet volledig watervrij maakt maar het water makkelijk laat weglopen. Meer lees je in kelderdrainage.

Mag je grondwater blijvend wegpompen?

Een bemaling is volgens de VMM het tijdelijk of permanent verlagen van de natuurlijke grondwaterstand door grondwater op te pompen. In Vlaanderen is daarvoor bij de meeste bemalingen vooraf een aktename of een omgevingsvergunning nodig. De gemeente Kruisem noemt het continu droog houden van kelders uitdrukkelijk als voorbeeld van een permanente bemaling, en schrijft dat wie grondwater oppompt dat moet melden aan de VMM.

De VMM-richtlijnen voor bemalingen vragen permanente bemalingen waar mogelijk te vermijden, omdat ze per definitie niet waterconserverend zijn. Voor gebouwen die geen openbare infrastructuur zijn, kan een permanente bemaling volgens die richtlijn alleen dienen om een lekdebiet weg te pompen, nadat alle redelijke maatregelen genomen zijn om dat lekdebiet zo klein mogelijk te maken. Of een permanente bemaling echt nodig is, beoordeelt de bevoegde overheidsdienst in de meldings- of vergunningsprocedure.

Wat kost het?

Prijsgidsen noemen bedragen per techniek, niet per probleem. Homedeal noemt op zijn pagina over een kelder waterdicht maken € 20 tot € 50 per m² voor een waterdichte coating, € 50 tot € 150 per m² voor een bekuiping langs binnen en € 100 tot € 200 per m² voor kelderdrainage aan de buitenzijde. Volgens Homedeal volstaat een simpele coating meestal niet tegen grondwater en is injecteren onvoldoende bij grondwaterdruk. Bouwadviseur noemt € 15 tot € 20 per m² voor een bekuiping, ongeveer € 60 per m² om de buitenzijde waterdicht te maken en € 3.000 tot € 10.000 voor drainagewerken. Een uitgebreide vergelijking staat in wat kelderdichting kost.

Bronnen

Deze pagina steunt op de volgende openbare bronnen. De cijfers, uitspraken en prijzen hierboven komen uit deze publicaties.

• Buildwise (WTCB), Renovatie van kelders, WTCB-Dossiers 2009/2.18
• Buildwise, bouwdetail 1175: ter plaatse gestorte betonnen wand, opvang en afvoer van het infiltrerende water (2014)
• Buildwise, Waarom treedt er soms oppervlaktecondensatie op in een kelder?
• Technische infofiche Vocht in (kruip)kelders (Steunpunt Duurzaam Bouwen, 2021)
• Vlaamse Milieumaatschappij, Fiche wateroverlast door overdruk op de riolering
• Vlaamse Milieumaatschappij, Richtlijnen bemalingen ter bescherming van het milieu (mei 2026)
• Gemeente Kruisem, Grondwaterwinningen, bemalingen en onttrekken van water
• Homedeal, Kelder waterdicht maken (10 maart 2026)
• Bouwadviseur, Kelderdichting: prijs 2026